پاک كردن يكی از آسانترين كارهای كامپيوتری است. سازندگان سيستم‌عامل، مانند مايكروسافت، برای اين كه پيش از پاک‌كردن چيزی به كاربر فرصت فكركردن بدهند، يک پيام هشدار در سيستم‌عامل تعبيه مي‌كنند. در نتيجه، اگر كاربر دستور پاک‌كردن يک فايل نادرست را صادر كرده باشد، سيستم‌عامل يک فرصت برای كاربر فراهم می‌كند.

با وجود اين، گاهی همين دستور ساده مسئله‌ساز می‌شود و برای حذف‌كردن بعضی از فايلها با دشواری مواجه می‌شويم. علتهای فراوانی برای اين مسئله وجود دارد، اما همه آنها در يک چيز مشترک هستند: وقتی چيزی در برابر دستور حذف‌كردن كاربر مقاومت می‌كند، به تدريج كاربر را خسته و عصبی می‌كند.

وضعيت درست

حذف‌كردن يک فايل، معمولاً بسيار ساده است. برنامه‌ای كه در حال كار با آن هستيد ممكن است پيش از پاک‌كردن يک فايل، يک پيام هشدار به شما بدهد، و از شما بخواهد كه پيش از اجرای اين عمل، تأييد كنيد كه واقعاً خواهان حذف آن فايل هستيد. پس از تأييد شما، آن فايل وارد زباله‌دانی (Recycle Bin) می‌شود.

نگارشهای مختلف ويندوز پس از ويندوز95، همگی حاوی برنامه Recycle Bin هستند، كه يک نماد زباله‌دانی بر روی ميزكار (Desktop) است كه موقتاً فايلهای حذف‌شده را در خود جای می‌دهد. Recycle Bin به اين دليل حضور دارد كه فرصتی ديگر برای تفكر داشته باشيد، تا اگر از حذف يک فايل پشيمان شده باشيد، بتوانيد آن فايل را از زباله‌دانی بازيابی كنيد. فايلهای ذخيره‌شده در Recycle Bin، بسته به اندازه سطل آشغال (Bin)، مدتی در سطل آشغال می‌مانند. (به طور پيش‌فرض، ويندوز اندازه Recycle Bin را 10 درصد ظرفيت كل ديسک سخت تعيين می‌كند.)

اما توجه داشته باشيد كه Recycle Bin در بعضی از موقعيتها حضور ندارد. به عنوان مثال، اگر يک فايل ذخيره‌شده در يک درايو فلش (Flash drive يا درايو USB) را حذف كنيد، آن فايل وارد Recycle Bin نمی‌شود. درايوهای شبكه نيز چنينند، كه آنها هم حاويRecycle Bin نيستند؛ معمولاً، یک فايل ذخيره‌شده در يک درايو شبكه بلافاصله حذف می‌شود. اما نظر به اين كه از درايوهای شبكه معمولاً پشتيبان‌گيری می‌شود، احتمالاً يک نسخه از فايل حذف‌شده در رسانه پشتيبان وجود دارد كه می‌توانيد آن را در صورت نياز بازيابی كنيد.

دوباره آزمايش كنيد

سعی می‌كنيد كه يک فايل را حذف كنيد، اما يک پيام هشدار به شما می‌گويد كه آن فايل را نمی‌توان حذف کرد. وقتی چنين وضعيتی رخ می‌دهد، مرحله اول آن است كه مشخص كنيد كه آيا آن فايل بوسيله يک برنامه ديگر در حال استفاده هست يا نه. به عنوان مثال، اگر بخواهيد كه فايلی را حذف كنيد كه در برنامه Word باز شده است، ابتدا بايد به برنامه Word برويد، و آن فايل را در داخل Word ببنديد. وقتی اين فايل را در Word بستيد، بايد بتوانيد آن را بدون مسئله‌ای حذف كنيد.

در اكثر موارد، ويندوز اكس‌پی نام برنامه‌ای را كه در حال استفاده از فايل مسئله‌دار است به شما می‌گويد. در نتيجه، بستن آن فايل و سپس حذف آن بسيار آسان می‌شود. از طريق آيكن (Icon) يا بسط فايل (File extension) نيز می‌توانيد رد پای برنامه‌ای را كه در حال استفاده از آن فايل است پيدا كنيد. به عنوان مثال، اگر بسط يك فايل، «PDF» باشد، می‌دانيد كه يک فايل Adobe Acrobat است كه با استفاده از برنامه Adobe Acrobat يا Adobe Acrobat Reader به نمايش در می‌آيد.

صفحه Processes در پنجره Windows Task Manager، فهرستی از همه پراسسهای در حال اجرای سيستم را نشان می‌دهد. در پاره‌ای از موارد، اين پنجره ممکن است تنها روش بستن يک برنامه کاربردی باشد که فايلی را که بنا داريد حذف کنيد آزاد نمی‌کند.

گاهی، حتی بستن يک برنامه كاربردی استفاده‌كننده يک فايل نيز كافی نيست. اين وضعيت به دليل مسئله‌دار‌بودن آن برنامه رخ می‌دهد و حتی چنين برنامه‌ای پس از بسته‌شدن نيز اجازه حذف‌شدن فايل را فراهم نمی‌كند. در پاره‌ای از موارد، ممكن است يک برنامه بسته به نظر بيايد (چون شما از برنامه خارج شده‌ايد)، اما باز هم در زمينه در حال كار باشد.

به عنوان مثال، وقتی از بعضی از برنامه‌های كاربردی خارج می‌شويد، به طور كامل بسته نمی‌شوند و در زمينه در حال اجرا باقی می‌مانند. اين برنامه‌ها ممكن است به صورت يک آيكن كوچک در System Tray (ناحيه‌ای در ويندوز در بخش پايين–راست صفحه كه در آن تعدادی آيكن كوچک مشاهده می‌كنيد) ظاهر شوند. اگر حدس می‌زنيد كه علت مسئله همين باشد، آيكن برنامه را در System Tray بيابيد و آن را ببنديد. برای اكثر برنامه‌ها، كليک–راست‌كردن روی آيكنSystem Tray، سبب بازشدن يک منوی كوچک حاوی فرمان Exit يا Close می‌شود. روی فرمان مناسب كليک كنيد و سپس فايل مسئله‌دار را حذف كنيد.

اگر برنامه كاربردی استفاده‌كننده از فايلی كه می‌خواهيد حذف شود بسته باشد، و در System Tray نيز آيكنی نداشته باشد، و نتوانيد آن فايل را حذف كنيد، ممكن است با برنامه‌ای برخورد كرده باشيد كه ضعف برنامه‌نويسی دارد و حتی پس از خروج از برنامه به طريق عادی، فايلهای مورد استفاده خود را آزاد نمی‌كند.

برای بستن اين نوع برنامه، كليد تركيبی CTRL-ALT-DELETE را برای باز‌كردن Windows Task Manager بزنيد. به صفحه Processes برويد و فهرست برنامه‌ها و پراسسهای در حال اجرا در سيستم خود را بررسی كنيد. متأسفانه، محتويات اين فهرست معمولاً نامهای برنامه‌های مختوم به بسط «EXE» يا نامهای فايل مختوم به «DLL» هستند. در نتيجه، اصطلاحات موجود در آن ممكن است كمي پيچيده و رمزی به نظر بيايند. معمولاً، نام فايل قابل اجرای يک برنامه كاربردی، همسان با نام آن برنامه كاربردی است: به عنوان مثال، Excel.exe، نام فايل قابل اجرای برنامه Excel است. در فهرست جستجو كنيد، نام فايل قابل اجراي برنامه كاربردی مسئله‌دار را پيدا كنيد، و روی دكمه End Process كليک كنيد تا بسته شود.

اگر نــــام فايل قابــــل اجرای برنــــامه واضح نبـــاشد، به پوشــه آن برنـــامه كه حــاوی فايلهای برنامه‌ای آن برنامــــه كاربــــردی است برويد. برای اين كــــــار، روی My Computer بعد ( C: Local Disk ) و سرانجام پوشة Program Files كليک–دوضرب كنيد. در فهرست پوشه‌ها جستجو كنيد و پوشه حاوی برنامه مسئله‌دار را بيابيد و سپس روی آن كليک–دوضرب كنيد تا باز شود. نامهای فايل مختوم به بسط «EXE» را جستجو كنيد، يكی از آنها بايد فايل اصلی قابل اجرای برنامه باشد، كه با دانستن نام آن، می‌توانيد آن را در صفحه Processes در Windows Task Manager ببنديد.

اگر همه اين كارها توفيقي در پی نداشتند، ناتوانی در حذف يک فايل می‌تواند نشانه خرابی در سيستم فايل باشد. بدين معنی كه ناحيه‌ای از ديسک سخت كه آن فايل در آن ذخيره شده است خراب شده است. اين خرابی می‌تواند يک مسئله نرم‌افزاری يا سخت‌افزاری باشد. به عنوان مثال، اگر ناحيه‌ای از ديسک سخت شما صدمه ديده باشد، رفتارهای عجيب می‌تواند رخ بدهد.

برای اين كه ويندوز را به يافتن و تصحيح خطاهای سيستم فايل وادار كنيد، روی Start، All Programs، Accessories، System Tools، و Disk Defragmenter كليک كنيد. روی دكمه Analyze در پنجره Disk Defragmenter كليک كنيد. ويندوز، ديسک سخت را از لحاظ خطاهای سيستم فايل بررسی خواهد كرد و اگر خطايی بيابد در صورت امكان آن را تصحيح خواهد كرد. حال، حذف فايل مسئله‌دار را امتحان كنيد.

اگر پس از اين تعمير نرم‌افزاری، باز هم نتوانستيد فايل مسئله‌دار را حذف كنيد، ممكن است ديسک سخت شما عيوبی جدی پيدا كرده باشد كه نشانه اواخر عمر ديسک سخت است. از فايلهای مهم خود پشتيبان‌گيری و ديسک سخت را تعويض كنيد.

مسائل فايلهای ويدئويی

ممكن است پيام خطای زير را به هنگام اقدام براي حذف يک فايل دارای بسط فايل Avi دريافت كنيد:

Windows Can’t Delete The File Because It’s In Use

يا پيام «Access Denied» به نمايش درآيد.

 اين مسئله به اين دليل مي‌تواند رخ بدهد كه ويندوز اكس‌پی براي فايلهاي ويدئويی (مانند فايلهاي AVI)، تصويرهای کوچکی (thumbnails) می‌سازد كه اولين قاب ويدئوی داخل فايل را نشان مي‌دهند. اين خصوصيت به كاربران امكان می‌دهد كه بدون بازكردن يك فايل، به آسانی دريابند كه محتويات داخل فايل چيست.

وينـدوز اكس ‌پی بـرای فراهـم ‌ساختــن اين خصوصيت، از نوعـــی فــايل بـه نـــام Shell Media Extension (Shmedia.dll)i  بهره می‌گيرد. اين خصوصيت معمولاً به طور كامل كار می‌كند، اما هرگاه يک فايل ويدئويی خراب شود، يا با Shmedia.dll به خوبی پخش نشود (به نمايش در نيايد)، سيستم اين فايل را «قفل» می‌كند و آن را آزاد نمی‌كند، حتی پس از بازبوت‌كردن كامپيوتر.

برای حل‌كردن اين مسئله، يكی از دو كار زير را می‌توانيد انجام بدهيد. اول اين كه می‌توانيد يک سطر فرمان را با كليک‌كردن روی Start ، و بعد Run، و آنگاه تايپ‌كردن cmd در كادر متنی، باز كنيد. در سطر فرمان، عبارت زير را تايپ كنيد:

 "CD "drive where file is stored":\"folder where file is stored

 و بعد كليد Enter را بزنيد. به عنوان مثال، اگر فايل مورد نظر در پوشه‌ای به نام Video در ديسک سخت :C باشد، فرمان CD C:\Video را براي بازكردن آن پوشه تايپ كنيد. فرمان dir را در سطر فرمان تايپ كنيد تا فهرست فايلهای داخل اين پوشه را ببينيد و سپس فرمانDEL file name را برای حذف فايل تايپ كنيد (كه در آن file name، نام فايلی است كه میخواهيد حذف كنيد).

اگر نام پوشه بيش از شش كاراكتر داشته باشد، بايد با گنجاندن 1~ ، پس از اولين شش كاراكتر، آن نام را كوتاه كنيد. به عنوان مثال، اگر نام پوشه‌ای كه سعی می‌كنيد به آن برسيد «Program Files» باشد، برای باز‌كردن اين پوشه در سطر فرمان بايد فرمانCD C:\progra~1 را تايپ كنيد. اين از آن روست كه محيط سطر فرمان نمی‌تواند نامهای فايل طولانی را پردازش كند.

روش دوم به اصلاح رجيستری (Registry) ويندوز نياز دارد. (يادآوری: اصلاح رجيستری با استفاده از برنامه Registry Editor می‌تواند خطاهایی به وجود بياورد كه سيستم‌عامل را ناپايدار كند. همواره پيش از ويرايش رجيستری حتماً از داده‌های مهم خود پشتيبان‌گيری كنيد). برای اين كار، روی Start و بعد Run كليک كنيد و سپس regedit ‌ را در كادر متنی تايپ كنيد. پس از بازشدن برنامه Registry Editor، كليد زير را پيدا كنيد:

HKEY_CLASSES_ROOT\SystemFileAssociations\.avi\shellex\PropertyHandler\i

i{87D62D94-71B3-4b9a-9489-5FE6850DC73E}i

روی اين كليد در بخش سمت راست پنجره Registry Editor كليک كنيد تا انتخاب (های‌لايت) شود، روی اين كليد كليک–راست كنيد، و Delete را از منويی كه ظاهر می‌شود انتخاب كنيد. حالا پيش‌نمايشهای thumbnail فايلهای ويدئويی را ديگر نخواهيد ديد، اما مي‌توانيد فايل AVI مسئله‌دار را حذف كنيد.

براي حفاظت از خودتان

فايلی را در يكی از پوشه‌های سيستمي ويندوز خود حذف مي‌كنيد، اما هر وقت اين پوشه را كه حاوی اين فايل بوده است باز می‌كنيد، دوباره آن فايل را مي‌بينيد، چه خبر است؟

ويندوز اكس‌پی براي جلوگيری از اين كه كاربران به طور تصادفی ويندوز خود را خراب نكنند، خصوصيتی به نامWindows File Protection دارد _كه به طور پيش‌فرض فعال است. (اين خصوصيت در ويندوز ميلينيم به نام System File Protection است). اگر فايلی را حذف كنيد كه ويندوز آن را مهم می‌داند، آن فايل به طور خودكار در مكان درست خود از يك نهانگاه (cache) حاوی فايلهاي مهم و حساس كه ويندوز در ديسک سخت شما نگه می‌دارد بازذخيره (restore) می‌شود.

اگر سعی كنيد كه فايلی را كه در يكی از پوشه‌های سيستمی ويندوز قرار دارد حذف كنيد، احتمالاً قادر به اجرای اين كار نخواهيد بود، مگر اين كه Windows File Protection را غيرفعال كنيد و غيرفعال‌كردن Windows File Protection به اصلاح بخشی از يک فايل DLL با استفاده از يک برنامة Hex editor ويرايشگر اعداد هگزادسيمال (مبنای شانزده) نياز دارد.

اگر دليل موجهی برای اين كار نداريد، بهتر است دست بهWindows File Protection نزنيد، زيرا برای حفاظت از شما كار مي‌كند. فقط كاربران پيشرفته‌ای كه تجربه كافی در تنظيمهای سيستمی دارند می‌توانند Windows File Protection را غيرفعال و فايلهای ذخيره‌شده در پوشه‌های سيستمی ويندوز را حذف كنند.